Gdy w latach 90. na tor wyjeżdżał Per Jonsson, kibice wstawali z miejsc nie dlatego, że tak wypadało. Wstawali, bo wiedzieli, że za chwilę zobaczą coś wyjątkowego. Szwed z chłopięcym uśmiechem i chłodną, skandynawską precyzją przez kilka sezonów był jednym z najlepszych żużlowców świata, a dla Torunia stał się kimś znacznie więcej niż tylko zagranicznym liderem drużyny.
Okres przedsezonowy zawsze tożsamy jest z przygotowaniami i prezentacjami drużyn. Przy tej okazji ekipy prezentują swoje „kevlary”, a od sezonu 2026 każda musi mieć dwa różne komplety kolorystyczne. Dość ciekawym pomysłem popisali się projektanci PRES GRUPY DEWELOPERSKIEJ Toruń. Ich drugi komplet to hołd dla legendy klubu Pera Jonssona, a dokładnie rzecz ujmując odwzorowanie barw jego skór z lat 90. Wielu kibiców skrytykowało ten „kevlar”, niektórzy przez kwestie gustu, ale niektórzy zwyczajnie mogli nie wiedzieć kim był Per. Dlatego zapraszam na krótką opowieść o pewnym wybitnie uzdolnionym Szwedzie.
Urodzony 21 marca 1966 roku w Sztokholmie Jonsson bardzo szybko pokazał, że ma talent ponadprzeciętny. W 1985 roku sięgnął po tytuł młodzieżowego mistrza Europy, a kilka lat później wszedł na absolutny szczyt światowego speedwaya. Rok 1990 był jego wielkim momentem – zdobył tytuł indywidualnego mistrza świata, potwierdzając, że jest zawodnikiem kompletnym: szybkim spod taśmy, niezwykle inteligentnym taktycznie i niemal bezbłędnym w jeździe po zewnętrznej. Wcześniej i później regularnie meldował się w światowej czołówce, zdobywając medale mistrzostw świata i będąc jednym z filarów reprezentacji Szwecji w Drużynowym Pucharze Świata. Jednak w Polsce jego nazwisko wymawia się przede wszystkim przez pryzmat Torunia i startów w barwach Apatora. Do drużyny dołączył na początku lat 90., gdy polska liga przeżywała dynamiczny rozwój i przyciągała coraz więcej zagranicznych gwiazd. Jonsson nie był jednak „najemnikiem na sezon”. Od pierwszych meczów pokazał, że traktuje klub poważnie i chce być jego liderem. Szybko stał się podstawą składu i jednym z najlepiej punktujących zawodników całej ligi. Jego średnie biegowe w najlepszych sezonach przekraczały 2,5 punktu na bieg – w realiach ówczesnej, niezwykle twardej ligi, to był wynik zarezerwowany dla absolutnych dominatorów. Sezon 1991 zapisał się złotymi zgłoskami w historii toruńskiego żużla. Apator sięgnął po drużynowe mistrzostwo Polski, a Jonsson był jednym z architektów tego sukcesu. W kluczowych meczach fazy finałowej potrafił wziąć na siebie odpowiedzialność za wynik – wygrywał biegi nominowane, startował w najtrudniejszych momentach i rzadko zawodził. Kibice do dziś wspominają spotkania, w których „Per” praktycznie w pojedynkę potrafił odwrócić losy meczu, przywożąc 13 czy 14 punktów przeciwko najmocniejszym rywalom ligi. Jego styl jazdy idealnie pasował do toru przy ulicy Broniewskiego. Szerokie łuki, odwaga w jeździe po zewnętrznej i umiejętność utrzymania prędkości sprawiały, że potrafił wyprzedzać tam, gdzie inni odpuszczali. Były mecze, w których przegrywał start, by po dwóch okrążeniach wyjść na prowadzenie, zostawiając rywali bez odpowiedzi. Publiczność kochała go za to, że nigdy nie kalkulował. Jeśli była choćby minimalna szansa na atak – podejmował go. Z Apatorem zdobył nie tylko złoto drużynowych mistrzostw Polski, ale też kolejne medale i status niekwestionowanego lidera zespołu w latach 1991–1994. W tamtym okresie toruńska drużyna należała do ligowej elity, a nazwisko Jonssona było jednym z pierwszych, jakie wymieniali rywale, analizując skład przeciwnika. Dla młodszych zawodników był wzorem profesjonalizmu – dbał o sprzęt, przygotowanie fizyczne i mentalne, a jednocześnie nie budował wokół siebie dystansu. W szatni był częścią drużyny, na torze – jej generałem. Równolegle utrzymywał wysoki poziom w rywalizacji międzynarodowej. Po tytule mistrza świata w 1990 roku regularnie meldował się w finałach światowych, zdobywając kolejne medale i punkty dla Szwecji. W Drużynowym Pucharze Świata należał do kluczowych ogniw reprezentacji, która w tamtych latach liczyła się w walce o najwyższe cele. Był zawodnikiem, który potrafił łączyć starty ligowe w Polsce, Szwecji i Wielkiej Brytanii z rywalizacją o światowe trofea – i niemal wszędzie należał do najlepszych.
Niestety, historia Jonssona ma również dramatyczny rozdział. 26 czerwca 1994 roku podczas derbów Pomorza w Bydgoszczy doszło do wypadku, który na zawsze zmienił jego życie. Uszkodzenie kręgosłupa przerwało karierę w momencie, gdy wciąż był w światowej czołówce. Dla Torunia był to cios nie tylko sportowy, ale i emocjonalny. Kibice stracili swojego lidera, a żużel – jednego z najjaśniejszych zawodników epoki.To, co wydarzyło się później, tylko umocniło jego legendę. Jonsson nie odciął się od sportu. Pozostał blisko żużla jako ekspert, doradca i człowiek, którego zdanie wciąż się liczy. W Toruniu jego nazwisko do dziś wywołuje wzruszenie i szacunek. Stał się symbolem złotej ery Apatora i dowodem na to, że wielkość sportowca nie mierzy się wyłącznie medalami, ale także charakterem. Adres, który musimy wprowadzić w nawigacji, aby dojechać na stadion żużlowy w Toruniu to: ul. Pera Jonssona 7.
Dlaczego Per Jonsson jest tak ważną postacią dla żużla? Bo był mistrzem świata w czasach niezwykle silnej konkurencji. Bo jako zagraniczny zawodnik potrafił stać się ikoną polskiego klubu. Bo w najważniejszych momentach brał odpowiedzialność na siebie i dowoził wynik. I wreszcie dlatego, że jego historia pełna triumfów, dramatów i lojalności wobec barw klubowych do dziś stanowi punkt odniesienia dla kolejnych pokoleń żużlowców.
W Toruniu jego nazwisko nie jest tylko częścią statystyk. To fragment tożsamości klubu i miasta. A gdy starsi kibice wspominają początki lat 90., niemal zawsze zaczynają od jednego zdania: „A pamiętasz, jak jeździł Jonsson?”. I to chyba najlepsza definicja legendy.
